Suudi Arabistan’ın En Meşhur Yemekleri

Kutsal topraklara yapılan manevi yolculuklar, ruhun arınma süreci olduğu kadar, yüzyıllar boyunca şekillenmiş kadim bir mutfak kültürüyle tanışma fırsatıdır. Suudi Arabistan’ın en meşhur yemekleri, sadece karın doyurmak için değil, Hac ve Umre ibadetlerinin gerektirdiği yüksek fiziksel enerjiyi sağlamak için de kritik bir öneme sahiptir. Dünyanın dört bir yanından gelen milyonlarca hacının etkisiyle zenginleşen Suudi mutfağı, Bedevi geleneklerini, Asya’nın baharatlarını ve Ortadoğu’nun et pişirme tekniklerini harmanlayan eşsiz bir yapıya sahiptir.

Umre veya Hac ibadeti sırasında, özellikle tavaf ve sa’y gibi yorucu ritüellerin ardından vücudun toparlanması gerekir. Bu noktada Mekke’de ne yenir, Medine’nin meşhur yemekleri nelerdir ve Mekke’de helal ve temiz yemek nerede bulunur soruları ziyaretçilerin zihnini meşgul eder. Bu rehberde, lüks otel restoranlarından ziyade, şehrin ruhunu yansıtan, yerel halkın tercih ettiği ve Türk damak tadına hitap eden Mekke sokak lezzetleri ile geleneksel yemekleri en ince detayına kadar inceledik.

İşte kutsal topraklardaki gezinizde mutlaka deneyimlemeniz gereken 10 efsanevi lezzet:

1. Kabsa (Kepse): Suudi Arabistan’ın Milli Yemeği ve Ziyafet Sofralarının Kralı

Suudi Arabistan mutfağı denildiğinde akla gelen ilk isim ve ülkenin tartışmasız milli yemeği Kabsa‘dır. Görünüş itibariyle biryanı veya özbek pilavını andırsa da, içerisindeki “Loomi” adı verilen kurutulmuş siyah limon sayesinde kendine has mayhoş ve tütsülü bir aromaya sahiptir.

İçeriği ve Hazırlanışı

Suudi Kabsa, genellikle uzun taneli ve düşük nişastalı Basmati pirinci ile hazırlanır. Yemeğin ana proteini tercihe göre tavuk, kuzu, oğlak veya daha geleneksel olarak deve etidir. Yemeğin ruhunu oluşturan ise kakule, safran, tarçın, karanfil, karabiber, defne yaprağı ve muskat cevizinden oluşan özel Kabsa baharat karışımıdır. Domates sosu ile demlenen pilav, etin suyuyla bütünleşerek lokum kıvamına gelir.

• Nasıl Yenir? Geleneksel sünnet üzere, büyük bir sinide (tepsi) ortaya servis edilir ve sağ el ile, yer sofrasında yenmesi makbuldür. Bu paylaşım kültürü, Hac kardeşliğinin sofradaki yansımasıdır.
• Nerede Yenir? Mekke ve Medine’deki “Bukhari” (Buhari) lokantalarında en iyi örneklerini bulabilirsiniz. Genellikle yanında acı domates sosu (Shatta) ile servis edilir.

2. Al Baik: Bir Hacı Efsanesi ve “Broasted” Tavuk Kültürü

Kutsal topraklara gidip de Al Baik yemeden dönen bir hacı veya umreci neredeyse yoktur. 1974 yılında Cidde’de kurulan bu marka, aslında geleneksel bir Arap yemeği değil, bir “Broasted Chicken” (basınçlı fritözde kızartılmış tavuk) zinciridir. Ancak yıllar içinde temizliği, lezzeti ve uygun fiyatıyla Umre ritüelinin gayriresmi bir parçası haline gelmiştir.

• Neden Bu Kadar Popüler? Al Baik’in sırrı, tavukların marine edildiği 18 çeşit gizli baharat karışımı ve yanında verilen o meşhur sarımsak sosunda (Garlic Sauce) saklıdır. Dışı çıtır, içi ise oldukça sulu ve yumuşaktır.
• Tavsiye: Harem-i Şerif çıkışlarında, özellikle yatsı namazı sonrasında inanılmaz uzun kuyruklar oluşabilir. Acılı (Spicy) seçeneği oldukça baharatlıdır, mide hassasiyetiniz varsa “Regular” (Normal) tercih etmelisiniz. Kemiksiz tavuk parçalarından oluşan Chicken Nuggets menüsü, hızlı ve pratik bir öğün arayanlar için idealdir.

3. Mandi: Yemen Kökenli Yeraltı Tandır Lezzeti

Arap Yarımadası’nın, özellikle Hadramut bölgesinin dünyaya armağanı olan Mandi, pişirme tekniğiyle diğer et yemeklerinden ayrılan çok özel bir lezzettir. Kabsa’nın aksine, Mandi’de etler haşlanmaz veya tencerede pişmez.

Eşsiz Pişirme Tekniği: Tandoor (Tandır)

Mandi’nin orijinalinde, kuzu veya tavuk etleri, yerin altına kazılmış özel kuyulardaki (Tandır) kor ateşin üzerine asılır. Kuyunun ağzı hava almayacak şekilde çamurla kapatılır. Etler saatlerce kendi buharında ve odun ateşinin ısısında pişerken, etin yağı altta duran pilav kazanına damlar. Bu yöntem, pilava isli ve yoğun bir et aroması kazandırır.

• Mekke’de Akşam Yemeği: Eğer ağır olmayan ama protein değeri yüksek, “pamuk gibi” dağılan bir et yemeği arıyorsanız, Mandi en iyi tercihtir. Yanında genellikle taze roka, soğan ve limon ikram edilir.

4. Saleeg (Sareeg): Hicaz Bölgesinin “Beyaz” Konfor Yemeği

Mideyi yormayan, sindirimi kolay ve lezzetli bir yemek arıyorsanız, Hicaz bölgesinin (Mekke, Medine, Taif) geleneksel kış yemeği olan Saleeg tam size göredir. Türk mutfağındaki sütlaca benzer bir kıvamı vardır ancak tuzlu ve etli bir ana yemektir.

• Lezzeti ve Yapısı: Kısa taneli Mısır veya Amerikan pirinci, et suyu ve bol süt ile lapa kıvamına gelene kadar pişirilir. İçine tereyağı veya “Ghee” (Sade yağ) eklenerek zenginleştirilir. İtalyanların Risotto’sunu andıran bu yemek, baharatın yoğun olduğu Arap mutfağında “sakinleştirici” bir liman gibidir.
• Servis: Genellikle üzerine fırınlanmış ve kızartılmış tavuk parçaları konularak sunulur. Yanında mutlaka Duggus (Domates, kişniş, sarımsak ve acı biber sosu) verilir. Bu sos, yemeğin kremsi yapısını dengeler.

5. Mutabbaq (Murtabak): Doyurucu ve Pratik Sokak Lezzeti

Suudi sokak lezzetleri arasında en yaygın ve en sevilen hamur işi Mutabbaq‘tır. Kelime anlamı Arapça’da “katlanmış” demektir. İncecik açılan yufkanın içine zengin malzemeler konularak kare şeklinde zarf gibi katlanması ve sac üzerinde pişirilmesiyle hazırlanır.

Çeşitleri Nelerdir?

• Tuzlu Mutabbaq: Genellikle kıyma, pırasa, yumurta, domates ve özel baharatlarla hazırlanır. Yanında limon sıkılarak yenmesi lezzetini ikiye katlar.
• Tatlı Mutabbaq: Muz, peynir, krema (qishta) veya bal ile yapılan versiyonlarıdır. Mekke sokaklarında akşam saatlerinde kurulan tezgahlarda taze taze yapılırken izlemek bile iştah kabartıcıdır.

6. Foul ve Tamees: Suudi Arabistan’ın Vazgeçilmez Kahvaltı İkilisi

Eğer otelinizin açık büfe kahvaltısından sıkıldıysanız ve “Yerel halk sabahları ne yiyor?” diye merak ediyorsanız, rotanız Foul ve Tamees dükkanları olmalı. Bu ikili, sabah namazı çıkışında en çok tüketilen, sizi öğlene, hatta ikindiye kadar tok tutacak bir enerji deposudur.

• Foul (Ful Medames): Kısık ateşte saatlerce pişirilmiş bakla ezmesidir. İçine kimyon, zeytinyağı, limon suyu, sarımsak ve bazen tahin eklenerek sıcak servis edilir.
• Tamees (Temis) Ekmeği: Aslen Afgan kökenli olan bu ekmek, tandırda odun ateşinde pişer. Oldukça büyük, yuvarlak, kenarları kalın ve üzeri deliklidir. “Bisküvi” denilen kıtır çeşidi veya yumuşak olanı mevcuttur. Tamees ekmeğini sıcak Foul’e banarak yemek, bir Mekke geleneğidir.

7. Masoub: Muzlu ve Ballı Enerji Bombası

Özellikle yorucu bir tavaf veya uzun süren bir Say ibadetinden sonra kan şekeriniz düştüyse ve acil enerjiye ihtiyacınız varsa, Masoub imdadınıza yetişir. Bu tatlı, yerel halk arasında “Kral Tatlısı” olarak da bilinir.

• İçeriği: Tam buğday unundan yapılmış yufka ekmeği ve olgun muzların kıyma makinesinden geçirilip püre haline getirilmesiyle yapılır.
• Sunumu: Üzerine bolca bal, Qishta (Arap kaymağı/kreması), hurma parçaları, fıstık ve bazen ilginç bir kontrast oluşturması için rendelenmiş cheddar peyniri eklenir. Oldukça kalorili ve besleyicidir, genellikle kahvaltıda veya ağır bir akşam tatlısı olarak tüketilir.

8. Arap Kahvesi (Gahwa) ve Hurma: İkramın ve Misafirperverliğin Sembolü

Suudi Arabistan kültüründe bir eve veya dükkana girdiğinizde size ilk ikram edilen şey Gahwa (Suudi Kahvesi) ve hurmadır. Bu, “Hoş geldiniz” demenin en nazik yoludur.

• Özellikleri: Türk kahvesinden çok farklıdır. Kahve çekirdekleri çok az kavrulduğu için rengi yeşile çalan sarımtırak bir tondadır. İçine bol miktarda kakule (kakule olmadan Arap kahvesi olmaz), bazen safran, karanfil veya zencefil eklenir. Asla şeker konulmaz.
• Hurma Eşlikçisi: Kahvenin şekersiz ve baharatlı tadını dengelemek için yanında mutlaka Suudi hurması yenir. Özellikle Medine’de yetişen, Peygamber Efendimiz’in (s.a.v) de övgüsüne mazhar olan şifalı Acve Hurması, etli Mebrum veya yumuşak Sukkari hurması bu kahvenin en iyi eşlikçisidir.

9. Sambousek (Samsa): Çıtır Atıştırmalık

İftar sofralarının, Ramazan ayının ve ikindi çaylarının vazgeçilmezi olan Sambousek, üçgen şeklinde hazırlanan kızarmış böreklerdir. Hindistan’daki “Samosa”nın Arap mutfağına uyarlanmış halidir.

• Çeşitleri: İncecik yufka hamuruyla yapılanı makbuldür ancak mayalı hamurdan yapılan “Puf” versiyonları da vardır. İç harcı genellikle kıyma, soğan ve baharat karışımıdır. Peynirli (beyaz peynir ve maydanoz) veya sebzeli (patates, bezelye) çeşitleri de yaygındır. Mekke’de ucuz yemek arayanlar için büfelerde tanesi birkaç riyale satılan lezzetli bir alternatiftir.

10. Suudi Usulü Şavurma (Shawarma): Bildiğiniz Dönerden Çok Farklı

Listemizin son sırasında, Türk dönerine benzeyen ancak lezzet profiliyle tamamen ayrışan Şavurma var. Mekke ve Medine sokaklarında, gece geç saatlere kadar açık olan dükkanlarda dönen tavuk veya et şişleri görebilirsiniz.

• Farkı Nedir? Türk dönerinden en büyük farkı, içinde kullanılan soslar ve ekmektir. Genellikle “Saj” veya “Lübnan” ekmeğine (lavaş benzeri) sarılır. İçine, dönerin tadını tamamen değiştiren yoğun sarımsaklı mayonez benzeri bir sos olan Toum sürülür. Ayrıca turşu (özellikle salatalık turşusu) ve patates kızartması da dürümün içine eklenir.
• Uyarı: Sarımsak sosu (Toum) oldukça baskın bir tada ve kokuya sahiptir. Camiye gitmeden hemen önce yiyecekseniz sosunu az koydurmanız veya sossuz tercih etmeniz nezaket açısından daha uygun olabilir.

Umre ve Hac Yolcuları İçin Önemli Beslenme Tavsiyeleri

Suudi Arabistan mutfağını deneyimlerken mide sağlığınızı korumak ve ibadetlerinizi aksatmamak için şu hususlara dikkat etmeniz önerilir:

1. Baharat Dengesine Dikkat: Arap yemekleri, özellikle pirinçli olanlar yoğun baharatlı ve yağlı olabilir. Mideniz hassassa, yemeklerin yanında mutlaka yoğurt veya “Laban” (Ayran) tüketerek sindirimi kolaylaştırın. Ayrıca “White Rice” (Beyaz Pilav) seçeneği her restoranda mevcuttur.
2. Hijyen ve Mekan Seçimi: Sokak lezzetlerini denerken sirkülasyonun (müşteri döngüsünün) hızlı olduğu, taze ürün çıkaran kalabalık yerleri tercih edin. Kalabalık, o mekanın taze yemek çıkardığının en büyük ispatıdır.
3. Sıvı Tüketimi: Sıcak iklimde vücut çok hızlı su kaybeder. Yemeklerin yanında asitli içecekler yerine bol bol Zemzem suyu için. Zemzem, hem manevi bir şifa hem de en iyi mineral kaynağıdır.
4. İsrafı Önlemek: Arap kültüründe porsiyonlar Türkiye’ye kıyasla oldukça büyüktür. Bir porsiyon Mandi veya Kabsa, genellikle iki kişiyi rahatlıkla doyurabilir. Sipariş verirken bunu göz önünde bulundurmak, hem israfı önler hem de bütçenize katkı sağlar.

Özetle; Mekke ve Medine yolculuğunuzda, otel yemeklerine sıkışıp kalmayın. Bir akşam yer sofrasında elle Kabsa yemenin, sabah namazı sonrası sıcak Tamees ekmeği bölüşmenin veya bir Al Baik kuyruğunda beklemenin de bu manevi yolculuğun tatlı hatıraları arasında yer alacağını unutmayın. Afiyet olsun ve Allah ibadetlerinizi kabul etsin.